SŁOWNIK

socjokreacja: organizowanie, tworzenie społeczności, zrzeszanie, zwykle wokół jakiejś idei, personifikującej ją osoby lub miejsca; jest ściśle związana z realizacją potrzeb egzystencjalnych, społecznych, psychologicznych, duchowych wspólnoty oraz istniejących w jej obrębie jednostek; może być realizowana przez systemy władzy (jednostki lub ugrupowania), poprzez naturalne ewolucyjne procesy lub ruchy  rewolucyjne; może przybierać formy twórcze i produktywne, dobrze służące społeczeństwu lub patologiczne, destruktywne, zaburzające lub reformatorskie prowadzące do weryfikacji ustalonych założeń i dogmatów (status quo); jej forma i kształt zależą od poziomu, zakresu i głębi świadomości jednostek i zbiorowości, oraz zdolności do asymilowania i integrowania procesów dziejących się poza świadomością.

paradygmat: to zbiór podstawowych pojęć i teorii tworzących podstawy danej nauki. Teorii i pojęć tworzących paradygmat raczej się nie kwestionuje, przynajmniej do czasu kiedy paradygmat jest twórczy poznawczo - tzn. za jego pomocą można tworzyć teorie szczegółowe zgodne z danymi doświadczalnymi (historycznymi), którymi zajmuje się dana nauka. Pojęcie użyte i opisane przez Thomasa Kuhna w książce Struktura rewolucji naukowych (The Structure of Scientific Revolutions) opublikowanej w 1962 roku.

Paradygmat od dogmatu odróżnia kilka cech:

• nie jest on dany raz na zawsze - lecz jest wypracowany w toku wieloletnich, rzetelnych badań i przyjęty na zasadzie konsensusu większości badaczy;

• podlega on stałym, powolnym zmianom lub, od czasu do czasu, ulega bardzo głębokim przemianom zwanym rewolucją naukową;

• nikt nie twierdzi, że jest on na pewno absolutnie słuszny, natomiast każdy kwestionujący go ma obowiązek udowodnienia tego zarzutu.

Dobry paradygmat powinien:

• być spójny logicznie i pojęciowo;

• być jak najprostszy i zawierać tylko te pojęcia i teorie, które są dla danej nauki rzeczywiście niezbędne;

• dawać możliwość tworzenia teorii szczegółowych zgodnych ze znanymi faktami.

dogmat: twierdzenie w jakiejś religii lub szkole filozoficznej przyjęte bezwarunkowo bez względu na zgodność z doświadczeniem i zdrowym rozsądkiem (bez dowodu i nie podlegające dyskusji ani krytyce). W starożytności również ustalenie prawne zgromadzenia ludu, senatu lub postanowienie władzy zwierzchniej miasta-państwa.

monocentryczny: koncentrujący się na jednym (najczęściej wyodrębnionym, wyizolowanym z całości) zjawisku, formie, funkcji, osobie, organizacji, rejonie Świata, symbolu, dogmacie itp. wyniesionym ponad inne (intronizowanym); uzurpujący sobie prawo do wyłączności; jedyny słuszny; najczęściej posiadający władzę i monopol na prawdę; egocentryczny, socjocentryczny, etnocentryczny itd.; ortodoksja, fundamentalizm, nacjonalizm, izolacjonizm, seksizm; monocentryzacji mogą podlegać cechy (wartości) pozytywne lub negatywne (mamy wtedy do czynienia w skrajnym ujęciu z deifikacją lub demonizacją).

dwucentryczny: dwubiegunowy, bipolarny, wskazujący na istnienie przeciwieństw (pozostających w harmonii, konflikcie lub w układzie podlegania i dominacji), charakteryzujący fazę dezintegracji, rozpadu lub integracji (reintegracji na wyższym poziomie); dialogiczny, polemiczny, symbiotyczny, spolaryzowany, sporny, konfliktowy, antypodyczny, opozycyjny; dychotomia, antynomia, bifurkacja, dysocjacja, dysonans, konwergencja, dywergencja, alienacja, dylemat, sprzeczność, sympatia, antypatia, coincidentia oppositorum; dialektyka, różnicowanie, rozróżnianie.

policentryczny: układ zorganizowany w oparciu o kilka centrów (wiele), z których każde posiada autonomię, a zarazem jest powiązane z innymi (zrównoważenie); nie występuje w nim dominacja jednego centrum nad innymi jak w monocentrycznym wzorcu; porządek takiego układu (zorganizowanie) realizuje się poprzez wszechstronną komunikację (przepływ informacji i uzgodnienie), wymianę posiadanych możliwości i zasobów (w przypadku relacji międzyludzkich niezbędne jest poszanowanie każdego indywiduum oraz gotowość do zaakceptowania i zrozumienia odmienności charakteru różnych społeczności); polis, politeizm, polityka, polifonia, polimorfizm, polirytmiczność, polichronemiczność, polifunkcyjność; harmonia; organiczność (organizm); konstelacyjność; politechnika.